Płynność to jedno z najczęściej niedocenianych ryzyk inwestycyjnych. Inwestorzy zwykle skupiają się na stopach zwrotu, opłatach czy zmienności cen, ale prawdziwy problem pojawia się często dopiero wtedy, gdy nagle potrzebują gotówki. Niektóre inwestycje mogą wyglądać na stabilne i zyskowne, jednak ich szybka sprzedaż bez dużej obniżki ceny okazuje się bardzo trudna.
Najniższą płynnością charakteryzują się zazwyczaj udziały w prywatnych firmach, fundusze private equity, bezpośrednie inwestycje w nieruchomości, aktywa kolekcjonerskie, niektóre fundusze alternatywne, private credit oraz obligacje mniejszych emitentów.
Co oznacza płynność inwestycji?
Płynność określa, jak szybko i łatwo można zamienić inwestycję na gotówkę bez istotnego wpływu na jej cenę.
Aktywa o wysokiej płynności można zwykle sprzedać szybko, przy niskich kosztach i bez konieczności oferowania dużego dyskonta. Klasycznymi przykładami są akcje dużych spółek giełdowych, obligacje skarbowe czy fundusze ETF.
Niska płynność oznacza sytuację odwrotną — sprzedaż może trwać tygodnie, miesiące lub nawet lata. Inwestor często musi też zaakceptować cenę znacznie niższą od tej, którą uważa za uczciwą wartość rynkową, ponieważ liczba potencjalnych kupujących jest ograniczona.
Dlatego płynność ma tak ogromne znaczenie. Inwestycja może wyglądać na bezpieczną i dochodową, ale jeśli inwestor nie jest w stanie odzyskać swoich pieniędzy wtedy, gdy naprawdę ich potrzebuje, brak płynności staje się poważnym ryzykiem.
Udziały w prywatnych firmach należą do najmniej płynnych inwestycji
Jednym z najmniej płynnych rodzajów inwestycji są udziały w spółkach niepublicznych. Mogą to być startupy, firmy rodzinne lub małe przedsiębiorstwa, których akcje nie są notowane na giełdzie.
Problem jest prosty: nie istnieje publiczny rynek, na którym można łatwo sprzedać takie udziały w dowolnym momencie.
Inwestor musi znaleźć konkretnego kupca, uzgodnić cenę, przejść przez procedury prawne i często respektować ograniczenia wynikające z umów wspólników. W przypadku startupów zwrot z inwestycji często zależy od przyszłego exitu, czyli sprzedaży firmy lub wejścia na giełdę — a to może nigdy nie nastąpić.
W efekcie kapitał może pozostać „zamrożony” na wiele lat. W przeciwieństwie do akcji takich firm jak Apple czy Microsoft, które można sprzedać w kilka sekund podczas sesji giełdowej, udział w małej prywatnej firmie może być praktycznie niemożliwy do szybkiej sprzedaży.
Private equity i venture capital wymagają cierpliwości
Fundusze private equity oraz venture capital również charakteryzują się niską płynnością.
Inwestują one w prywatne spółki z perspektywą kilku lub nawet kilkunastu lat. Inwestorzy nie oczekują tutaj szybkiej sprzedaży, lecz długoterminowego wzrostu wartości i potencjalnie wysokich zysków.
Kapitał jest zwykle zablokowany na cały okres działania funduszu, a wcześniejsze wyjście z inwestycji bywa bardzo trudne lub kosztowne.
Bezpośrednie inwestycje w nieruchomości sprzedaje się powoli
Nieruchomości należą do najpopularniejszych inwestycji, ale z punktu widzenia płynności są mało elastyczne.
Sprzedaż mieszkania, domu, działki czy lokalu komercyjnego wymaga czasu, negocjacji, formalności prawnych i często uzależniona jest od możliwości finansowania kupującego.
Problemy z płynnością są szczególnie widoczne w okresach wysokich stóp procentowych lub słabszej koniunktury gospodarczej. Wtedy liczba kupujących spada, a sprzedający musi albo czekać, albo obniżyć cenę.
Fundusze nieruchomości nie zawsze są tak płynne, jak się wydaje
Wielu inwestorów uważa fundusze nieruchomości za kompromis między inwestowaniem w nieruchomości a płynnością.
Jednak aktywa takich funduszy nadal stanowią nieruchomości, których nie można szybko sprzedać. Powoduje to tzw. niedopasowanie płynności.
W czasie kryzysów rynkowych niektóre fundusze mogą ograniczać lub czasowo zawieszać wypłaty środków, jeśli zbyt wielu inwestorów chce wycofać pieniądze jednocześnie.
Fundusze hedge i fundusze alternatywne mogą ograniczać wypłaty
Fundusze hedge oraz inne fundusze alternatywne również mogą wiązać się z niską płynnością.
Niektóre pozwalają na wypłaty tylko raz na kwartał lub jeszcze rzadziej, a dodatkowo stosują tzw. lock-up periods, czyli okresy, w których inwestor nie może wycofać kapitału.
To, że coś jest „funduszem”, nie oznacza automatycznie wysokiej płynności.
Sztuka, wino, zegarki i samochody kolekcjonerskie
Aktywa kolekcjonerskie również należą do najmniej płynnych inwestycji.
Obrazy, luksusowe zegarki, klasyczne samochody, whisky czy wina są trudne nie tylko do sprzedaży, ale także do prawidłowej wyceny.
Ich wartość zależy od autentyczności, stanu, rzadkości oraz aktualnych trendów rynkowych. Dodatkowo koszty przechowywania, ubezpieczenia i aukcji mogą znacząco obniżyć końcowy zysk.
Obligacje mniejszych firm mogą być trudne do sprzedaży
Szczególną uwagę warto zwrócić na obligacje emitowane przez mniejsze lub mniej znane firmy.
Choć oferują stałe oprocentowanie, wiele z nich nie jest aktywnie notowanych na rynku wtórnym. Jeśli inwestor będzie chciał odzyskać pieniądze przed terminem wykupu, znalezienie kupca może być bardzo trudne.
Działki i ziemia rolna często mają jeszcze niższą płynność
Działki budowlane czy ziemia rolna mogą być jeszcze mniej płynne niż mieszkania.
Możliwość sprzedaży zależy od lokalizacji, planów zagospodarowania, infrastruktury oraz potencjału inwestycyjnego. Niektóre grunty mogą pozostawać niesprzedane przez lata.
Płynność kryptowalut zależy od konkretnego aktywa
Kryptowaluty stanowią szczególną kategorię.
Duże kryptowaluty, takie jak Bitcoin czy Ethereum, są stosunkowo płynne dzięki globalnemu handlowi przez całą dobę.
Nie dotyczy to jednak całego rynku kryptowalut. Małe altcoiny, nowe projekty czy NFT mogą mieć bardzo niską płynność, a większa sprzedaż może gwałtownie obniżyć cenę.
Największe ryzyko niskiej płynności: sprzedaż pod presją
Największy problem pojawia się wtedy, gdy inwestor jest zmuszony sprzedać aktywa.
Utrata pracy, zakup mieszkania czy nagłe wydatki mogą wymusić szybkie pozyskanie gotówki. Jeśli większość portfela znajduje się w mało płynnych aktywach, inwestor może ponieść poważne straty.
Jak rozpoznać inwestycję o niskiej płynności?
Warto zachować ostrożność, jeśli inwestycja nie posiada wyraźnego rynku wtórnego, ma długie okresy wypowiedzenia lub umożliwia wypłaty tylko kilka razy w roku.
Sygnałem ostrzegawczym jest również duża różnica między ceną kupna a sprzedaży.
Podsumowanie: inwestycje o niskiej płynności mogą być zyskowne, ale nie są dla każdego
Do najmniej płynnych inwestycji należą udziały w prywatnych firmach, private equity, venture capital, nieruchomości, grunty, niektóre fundusze hedge, aktywa kolekcjonerskie oraz obligacje małych emitentów.
Główne ryzyko polega nie tylko na trudności sprzedaży, ale także na tym, że kapitał może zostać zamrożony na długi czas — dłużej, niż inwestor rzeczywiście może sobie pozwolić.
