Οι προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας σκοτείνιασαν ξανά τις τελευταίες ημέρες. Η κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν επανέφερε στο προσκήνιο ένα σενάριο που οι επενδυτές θεωρούσαν για καιρό περισσότερο ιστορική ανάμνηση παρά πραγματικό κίνδυνο: τον στασιμοπληθωρισμό. Ο συνδυασμός υψηλού πληθωρισμού και ασθενούς οικονομικής ανάπτυξης, που παρέλυσε την παγκόσμια οικονομία τη δεκαετία του 1970, θυμίζει σήμερα η απότομη άνοδος των τιμών ενέργειας και η αυξανόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε αφού το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά το Στενό του Ορμούζ — μια βασική θαλάσσια οδό από την οποία διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου. Μόλις εμφανίστηκαν αναφορές για διαταραχές στις ενεργειακές ροές, οι οικονομολόγοι άρχισαν να προειδοποιούν για πιθανές συνέπειες στον πληθωρισμό, την οικονομική ανάπτυξη και τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
«Η αμερικανική οικονομία αντιμετωπίζει τώρα ένα δεύτερο σοκ παρόμοιο με τον στασιμοπληθωρισμό μέσα σε έναν χρόνο», δήλωσε ο Sal Guatieri, επικεφαλής οικονομολόγος της BMO Capital Markets. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο πόλεμος μπορεί να αυξήσει τον πληθωρισμό, να διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού ενέργειας και να αποδυναμώσει την εμπιστοσύνη επενδυτών και επιχειρήσεων.
Τι είναι ο στασιμοπληθωρισμός και γιατί είναι επικίνδυνος
Ο στασιμοπληθωρισμός περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία μια οικονομία αντιμετωπίζει ταυτόχρονα υψηλό πληθωρισμό, στάσιμη οικονομική ανάπτυξη και συχνά αυξανόμενη ανεργία. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα δύσκολο συνδυασμό για τους υπεύθυνους οικονομικής πολιτικής.
Υπό κανονικές συνθήκες, οι κεντρικές τράπεζες αντιμετωπίζουν τον υψηλό πληθωρισμό αυξάνοντας τα επιτόκια ώστε να περιορίσουν τη ζήτηση. Αν όμως η οικονομία είναι ήδη αδύναμη και η αγορά εργασίας επιβραδύνεται, τα υψηλότερα επιτόκια μπορεί να επιδεινώσουν την οικονομική ύφεση.
Αυτά τα διλήμματα κυριάρχησαν στην οικονομική πολιτική της δεκαετίας του 1970, όταν τα πετρελαϊκά σοκ που προκλήθηκαν από γεωπολιτικές συγκρούσεις οδήγησαν σε απότομη άνοδο των τιμών ενέργειας. Σε ορισμένες χώρες ο πληθωρισμός έφτασε σε διψήφια επίπεδα, ενώ οι οικονομίες εισήλθαν σε ύφεση.
Η σημερινή κατάσταση θυμίζει σε ορισμένους οικονομολόγους αυτές τις ιστορικές εξελίξεις.
Το πετρέλαιο ως πυροδότης οικονομικού σοκ
Οι αγορές ενέργειας είναι εξαιρετικά ευαίσθητες στις γεωπολιτικές συγκρούσεις. Όταν εμφανίζεται ο κίνδυνος διαταραχής της προσφοράς, οι τιμές του πετρελαίου συνήθως αυξάνονται απότομα.
Αυτό έχει άμεσο αντίκτυπο σε ολόκληρη την οικονομία.
Το πετρέλαιο επηρεάζει όχι μόνο τις τιμές καυσίμων, αλλά και το κόστος μεταφορών, παραγωγής και εφοδιαστικής αλυσίδας. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας μεταφέρονται έτσι σταδιακά στον γενικό πληθωρισμό.
Οι αναλυτές της Pantheon Macroeconomics εκτιμούν ότι η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ θα μπορούσε να αυξηθεί από περίπου 3 δολάρια σε 4 δολάρια ανά γαλόνι.
«Οι οδηγοί σύντομα θα πληρώνουν τέσσερα δολάρια το γαλόνι για βενζίνη, κάτι που θα μειώσει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημά τους», δήλωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος για τις ΗΠΑ της εταιρείας, Samuel Tombs.
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας δεν επηρεάζουν μόνο τους καταναλωτές. Το αυξημένο κόστος μπορεί να επιβραδύνει τις επενδύσεις των επιχειρήσεων και να μειώσει τη ζήτηση σε ολόκληρη την οικονομία.
Η Fed μπορεί να αντιμετωπίσει δύσκολο δίλημμα
Ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού θα μπορούσε να περιπλέξει σημαντικά τις αποφάσεις της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) έχει διπλή εντολή: τη διατήρηση σταθερών τιμών και χαμηλής ανεργίας.
Εάν ο πληθωρισμός αυξηθεί ξανά λόγω ενεργειακού σοκ, η Fed θα έπρεπε θεωρητικά να διατηρήσει υψηλά τα επιτόκια. Αν όμως η οικονομία και η αγορά εργασίας αρχίσουν να επιβραδύνονται ταυτόχρονα, ίσως χρειαστεί να μειώσει τα επιτόκια για να στηρίξει την ανάπτυξη.
Σύμφωνα με την αναλύτρια Daniela Hathorn της Capital.com, οι διαφωνίες μεταξύ των αξιωματούχων της Fed θα μπορούσαν να ενταθούν.
«Ορισμένοι μπορεί να υποστηρίξουν την ανάγκη στήριξης μιας αποδυναμωμένης αγοράς εργασίας, ενώ άλλοι θα προειδοποιήσουν για τον κίνδυνο επανάληψης των λαθών του παρελθόντος με υπερβολικά πρόωρη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής», ανέφερε. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια διχασμένη Fed και μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις αγορές.
Γιατί η σημερινή κατάσταση ίσως δεν επαναλάβει τη δεκαετία του 1970
Παρότι υπάρχουν ομοιότητες με το παρελθόν, πολλοί οικονομολόγοι επισημαίνουν σημαντικές διαφορές.
Σύμφωνα με αναλυτές της Deutsche Bank, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι σήμερα σημαντικός παραγωγός πετρελαίου, γεγονός που μειώνει την εξάρτησή τους από τις εισαγωγές. Αυτό σημαίνει ότι το ενεργειακό σοκ ίσως να μην είναι τόσο ισχυρό όσο στις πετρελαϊκές κρίσεις πριν από πενήντα χρόνια.
Μια ακόμη διαφορά αφορά τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό. Οι καταναλωτές σήμερα γενικά πιστεύουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει σχετικά χαμηλός μακροπρόθεσμα. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο της λεγόμενης μισθο-πληθωριστικής σπείρας, η οποία συνέβαλε σημαντικά στη διατήρηση του πληθωρισμού τη δεκαετία του 1970.
«Το αν η ιστορία θα επαναληφθεί εξαρτάται κυρίως από το πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση», δήλωσε ο Jim Reid, επικεφαλής παγκόσμιας μακροοικονομικής έρευνας της Deutsche Bank.
Τι παρακολουθούν οι χρηματοπιστωτικές αγορές
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές προς το παρόν δεν προεξοφλούν ένα μακροχρόνιο ενεργειακό σοκ. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης δείχνουν ότι η τιμή του πετρελαίου σε 12 μήνες θα μπορούσε να κινείται γύρω στα 75 δολάρια το βαρέλι, κάτι που υποδηλώνει προσδοκίες για σχετική σταθεροποίηση.
Οι αναλυτές της Oxford Economics δεν έχουν προς το παρόν αλλάξει σημαντικά τις μακροοικονομικές τους προβλέψεις.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής αναλυτή John Canavan, ο αντίκτυπος στο αμερικανικό ΑΕΠ και τον πληθωρισμό θα πρέπει να παραμείνει σχετικά περιορισμένος εάν η σύγκρουση παραμείνει σύντομη και περιορισμένη. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο χρηματιστηριακός δείκτης S&P 500 θα μπορούσε να επιστρέψει σε άνοδο μετά το τέλος της σύγκρουσης.
Τρία πιθανά σενάρια εξέλιξης
Η πορεία της παγκόσμιας οικονομίας θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης.
1. Ταχεία αποκλιμάκωση
Εάν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις τελειώσουν γρήγορα, οι τιμές του πετρελαίου πιθανότατα θα υποχωρήσουν και οι οικονομικές επιπτώσεις θα είναι περιορισμένες. Ο πρόεδρος Donald Trump υπαινίχθηκε ένα τέτοιο σενάριο όταν δήλωσε ότι οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου είναι «ένα μικρό τίμημα για την εξάλειψη της ιρανικής πυρηνικής απειλής».
2. Μακροχρόνιο ενεργειακό σοκ
Εάν οι διαταραχές στις προμήθειες πετρελαίου παραταθούν, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να επιταχυνθεί ξανά. Αυτό θα αυξήσει την πίεση στις κεντρικές τράπεζες και θα μπορούσε να επιβραδύνει την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.
3. Γεωπολιτική κλιμάκωση
Το πιο επικίνδυνο σενάριο θα ήταν ένας ευρύτερος περιφερειακός πόλεμος που θα απειλούσε τις ενεργειακές προμήθειες από ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Σε αυτή την περίπτωση θα μπορούσαν να αυξηθούν απότομα οι τιμές του πετρελαίου, οι αποδόσεις των ομολόγων και η μεταβλητότητα στις αγορές μετοχών.
Πηγές
https://finance.yahoo.com/news/mideast-war-risks-sending-global-165936639.html
https://www.cfodive.com/news/surging-oil-price-spurs-worries-stagflation-lengthy-iran-war-Fed-Federal-Reserve/814236/
https://www.theguardian.com/us-news/2026/mar/09/california-gas-prices-iran-war
https://www.reuters.com/business/energy/consequences-global-oil-markets-could-be-catastrophic-if-hormuz-closure-2026-03-10/
